SNELWEG OF KARRESPOOR?

Ervaringen met de Participatiewet door het FNV.

FEBRUARI 2020 door Kitty Jong Vicevoorzitter en portefeuillehouder sociale zekerheid

VOORWOORD

De participatiewet is vijf jaar oud. De wet veranderde het beleid ingrijpend, vanuit de visie dat iedereen zou moeten participeren in de samenleving én op de arbeidsmarkt, de mensen met een arbeidshandicap en de mensen in de ‘klassieke bijstand’. De Wet Werk en Bijstand en de Wet op de Sociale Werkvoorziening werden afgeschaft en de Wajong sterk ingeperkt. Ook zorgde de nieuwe wet voor een nieuwe infrastructuur. Daarmee werd iedere gemeente verantwoordelijk voor de uitvoering van de wet in haar gebied.

In 2016 heeft de SER een eerste verkenning gedaan waarin zij constateerde dat het systeem toen al piepte en kraakte. In 2019 kwam de SER in zijn verkenning Integratie door Werk onder meer tot de conclusie dat eigen regie onmisbaar is in het kader van duurzame kansen op de arbeidsmarkt. SCP bracht ook een rapport uit over de participatiewet. Daarin staat feitelijk dat sinds de invoering nog nooit zoveel mensen met een arbeidshandicap langs de kant hebben gestaan. 2020 is daarom het jaar dat de FNV constateert dat de participatiewet definitief is mislukt. We moeten terug naar de tekentafel. Teveel mensen zijn als gevolg van de participatiewet definitief buiten spel komen te staan, in armoede geraakt, en hebben als gevolg daarvan alle moed verloren. Sancties, tegenprestaties en gemeentelijke beleidsvrijheid hielpen daarbij niet. Pleisters plakken volstaat ook niet meer. Er moet geïnvesteerd worden, niet bezuinigd. Mensen moeten recht op ondersteuning krijgen. En per arbeidsmarktregio dient er ten minste één sociaal ontwikkelbedrijf te zijn van waaruit mensen met een arbeidsbeperking naar een baan met zekerheid kunnen, of dat als vangnet kan dienen. De Tweede Kamer heeft op 20 februari een hoorzitting gehouden over de evaluatie van de participatiewet. Daar hebben we dit allemaal ingebracht. Onze woordelijke bijdrage is verderop in dit boekje te lezen. Al vijf jaar krijgen we bij voortduring signalen dat zaken niet goed gaan in de participatiewet. In dit boekje komen vooral de mensen zelf aan het woord. Het bevat concrete voorbeelden en bijdragen van (ervarings)deskundigen uit het veld. We hebben een grote enquete gehouden onder onze leden in de participatiewet. De schokkende uitkomst daarvan is dat 1000 respondenten hun gemeente bij de uitvoering van de participatiewet een dikke onvoldoende geven. Daar moeten we iets mee. Als FNV, als VNG, maar ook als samenleving in zijn geheel. Er is bijna geen deskundige meer te vinden die niet erkent dat de kloven in de maatschappij –tussen arm en rijk, gezond en ziek, hoger- en lageropgeleid- zich verdiepen en verbreden. Bijna een miljoen mensen leven in armoede in Nederland. Veel daarvan zitten in de participatiewet. Repressief beleid is aantoonbaar niet effectief. We hebben als FNV samen met andere organisaties het fraude-opsporingssysteem SyRI uit de wet gekregen en we hebben met werkgevers samen de aanscherping van de tegenprestatie veroordeeld. Maar daarmee houden we alleen verdere verslechteringen tegen. Er zal een mentaliteitsverandering moeten komen die recht doet aan het principe dat iedereen volwaardig mee kan doen in onze maatschappij en op onze arbeidsmarkt. Weg met de argwaancultuur en het ‘voor wat hoort wat’. Op naar een inclusieve samenleving met ruimte voor wat mensen zelf willen, kunnen en waar ze van dromen. We hebben nog een lange weg te gaan, daar maak ik me geen illusies over, maar het is een uitdaging die de FNV graag aangaat. Op 30 januari 2020 is ons boek Recht op werk aan staatssecretaris Tamara van Ark overhandigd. Een compleet en financieel onderbouwd plan voor de inrichting van sociale ontwikkelbedrijven waar mensen met een arbeidsbeperking recht op ondersteuning kunnen krijgen. Met dit boekje dat nu voor u ligt, legt de FNV bloot dat de participatiewet niets meer is dan een zeer ingrijpende bezuinigingsoperatie. Die is verpakt in hoogdravende woorden, gecombineerd met een politieke kijk op de wereld waarin uitkeringsgerechtigden bij voorbaat verdacht zijn. Waarbij de rijksoverheid de uitvoerende taken over heeft gedragen aan gemeenten die daar niet of nauwelijks tegen opgewassen zijn. Ik schrijf dit op 9 februari. De dag van de storm Ciara. Een natuurverschijnsel waar we weinig aan kunnen doen